GENEALOGIE EN PLAGIAAT
door R.K.Vennik

Genealogie is een hulpwetenschap van de geschiedenis die voornamelijk word bedreven door liefhebbers zonder enig wetenschappelijk motief.

Deze genealogen houden zich vrijwel uitsluitend bezig met het onderzoek naar het eigen voorgeslacht of dat van hun vrienden en aangehuwde familie.

De techniek van de genealogiebeoefening behoort tot die van de hulpwetenschappen van de historiografie en kan daarom een waardevolle bijdrage
leveren aan de (lokale) geschiedschrijving.

Het is een gegeven dat toename van regelgeving vaak excessen tot gevolg kunnen hebben.

Dit kan verstikkend werken op het toch zo prettige terrein van de genealogiebeoefening.

Het is een gegeven dat we onder stamboomonderzoekers een onevenredig groot percentage oud-ambtenaren en juristen tegenkomen. Groter dan bij
veel andere maatschappelijke clusters. Dit alles bepaald het klimaat waarin dit type onderzoekers hun hobby trachten te verrichten.

‘Zuurbekjes’ en formalisten die enerzijds de genealogie willen upgraden tot een wetenschappen bovendien de door hun opgestelde genealogie claimen
als hun intellectueel eigendom doen de hobby geen goed.

Er is enig begrip op te brengen voor de teleurstelling van veel genealogen die hun genealogie of kwartierstaat voor een groot gedeelte om internet of in
een publicatie terugvinden nadat ze hier soms duizenden uren arbeid hebben ingestoken.

Toen ik in de jaren ’70 schoorvoetend mijn eerste stappen op het pad van de genealogiebeoefening zette, heerste er nog een totaal ander klimaat. Ik
legde contacten met ervaren genealogen en publicisten op plaatsen waar deze in verenigingsverband bijeen kwamen.

Vaak namen ze hun werk mee, waar een ieder er kennis van kon nemen en deze mochten overnemen. Zo leerde in snel veel bij en kreeg ik een mooie
basis voor verder onderzoek.

In dit verband is goed literatuuronderzoek onontbeerlijk net zoals dit het geval is bij ander (semi) wetenschappelijk onderzoek. Wie wil immers het wiel
opnieuw uitvinden?

Hierbij dienen we wel de kantekening te maken dat deze gegevens gecontroleerd dienen te worden en waar nodig de noten dienen te worde geverifieerd.

‘Veel genealogen maken zich schuldig aan plagiaat”. Deze bewerking wordt regelmatig de wereld in geslingerd. Maar is de term plagiaat bij genealogische
 gegevens wel gerechtvaardigd?

De definitie van plagiaat is volgens het woordenboek: ‘Het overnemen van stukken, gedachten, redeneringen van anderen en vervolgens deze laten
doorgaan voor eigen werk’. Sec gesproken is deze definitie juist.

Wat is nu eigenlijk plagiaat in de praktijk waar het om gepubliceerde genealogische artikelen gaat?

Zeer nuttig was het in 2001 gepubliceerde artikel van de heer drs. C. de Graaf die e.e.a. op een rij zetten.

“Als we letterlijk uit een boek wordt overgeschreven zonder bronvermelding, dan is er duidelijk sprake van plagiaat.

Dit kan bewezen worden door identieke zinswendingen, identiek gebruik van tijden, stijlfiguren etc.” (einde citaat).

In archieven liggen vele kilometers interessante informatie opgeslagen die door alle genealogen en historici kosteloos kunnen worden gebruikt. Zo kunnen
soms tientallen onderzoekers met dezelfde familie bezig zijn, of zijn geweest en steeds dezelfde conclusies trekken.

Nu internet en computergebruik hun intrede hebben gedaan zal de uitvoer van de gegevens vaak nagenoeg hetzelfde zijn wanneer een aantal genealogen
hetzelfde computerprogramma gebruiken.

Inzake plagiaat zijn de volgende conclusies mogelijk wanneer iemand  zijn gegevens op welke wijze dan ook gaat publiceren.
 

1. Gegevens afkomstig uit primaire bronnen:
    

- Deze zijn voor iedereen vrij toegankelijk en vaak ook al op internet te raadplegen.

  Van plagiaat kan geen sprake zijn, omdat deze gegevens en deze verbanden tussen personen hetzelfde zullen zijn als hij of zij grondig het
  werk heeft gedaan. Dit heeft zeker betrekking op gegevens uit de Burgerlijke Stand en in mindere mate op de gegevens uit de kerkelijke
  bronnen zoals Doop- trouw en Begraafboeken.
 

2. Hetzelfde is van toepassing op gegevens verkregen uit vaak complexere secundaire bronnen zoals Rechterlijke – en Notariële archieven.
    
3. De gepubliceerde gegevens stemmen overeen met eerder gepubliceerde gegevens in

- Artikel, boek of internetsite inclusief getrokken complexe conclusies of hypothesen op grond van tertiaire bronnen.

- Wanneer men ( naar de regels van goed fatsoen) bronvermelding doet en dit in de vorm van een noot aangeeft is er geen sprake van plagiaat.
 

4. Wanneer er geen sprake is van noten of bronvermelding in de tekst is er mogelijk sprake van plagiaat.

Wanneer het plagiaat is vastgesteld dient m.i. de gedeputeerde zich af te vragen of dit alles zo verschrikkelijk is en zich in hoge mate benadeeld voelt.

In ieder geval zal er in 99% van de gevallen bovendien geen sprake zijn van enig financieel gewin. Eveneens is er geen sprake van enige vorm van
alleenrecht of intellectueel eigendom van gepubliceerde genealogische gegevens. Wat was het oorspronkelijke doel van de publicatie, zo dient de
gedupeerde zich af te vragen. Contact met anderen die met dezelfde familie bezig zijn of wellicht het in kaart brengen van de familie voor verwanten
met dezelfde naam.

Openheid, elkaar helpen en de openbaarheid van archieven hebben de genealogie de laatste eeuw tot grote bloei gebracht en de genealogische verenigingen
de groei gegeven die hen toekwam.

Literatuur:

Drs. C. de Graaf -- Plagiaat in de genealogie, Gens Nostra 2001 (Maandblad van de Nederlandse Genealogische Vereniging,  Weesp.)

R.K.Vennik        -- Gids voor Stamboomonderzoek, Uitg. Ad Donker, Rotterdam 2005.